Operating System (OS) म्हणजे काय?

ऑपरेटिंग सिस्टम (Operating System) हा संगणकाचा मुख्य सॉफ्टवेअर आहे, जो संगणकातील हार्डवेअर आणि सॉफ्टवेअर यांच्यातील मध्यस्थ म्हणून कार्य करतो.
OS वापरकर्त्याला संगणकाशी संवाद साधण्यासाठी एक सोपा इंटरफेस (जसे की GUI) प्रदान करतो.

OS चे मुख्य कार्य:

1. हार्डवेअर व्यवस्थापन:
   • हार्डवेअर संसाधने (CPU, RAM, हार्ड डिस्क) योग्य पद्धतीने व्यवस्थापित करतो.
2. सॉफ्टवेअर चालवणे:
   • अनुप्रयोग सॉफ्टवेअर चालवण्यासाठी आवश्यक वातावरण प्रदान करतो.
3. डेटा व्यवस्थापन:
   • फाइल्स आणि फोल्डर्सची रचना तयार करतो आणि त्यांचा डेटा संचयित करतो.
4. युजर इंटरफेस (UI):
   • वापरकर्त्यासाठी ग्राफिकल (GUI) किंवा कमांड लाइन (CLI) इंटरफेस उपलब्ध करतो.
5. प्रक्रिया नियंत्रण:
   • विविध कार्ये (प्रोसेसेस) चालवण्यासाठी CPU चा वेळ वाटप करतो.

उदाहरणे:

• Windows, macOS, Linux, Android, iOS.

Operating System च्या अगोदर संगणक कसा चालायचा?

1. सुरुवातीचे संगणक (1940-1950):

• प्रारंभिक संगणक ऑपरेटिंग सिस्टमशिवाय काम करायचे.
• यामध्ये संगणकाला चालवण्यासाठी वापरकर्त्याने थेट हार्डवेअरशी संवाद साधावा लागायचा.
• मशीन लँग्वेज (Machine Language):
  • 0 आणि 1 यांसारख्या बायनरी कोडचा वापर करून संगणकाला सूचना दिल्या जात असत.

2. बॅच प्रोसेसिंग सिस्टम (Batch Processing Systems):

• 1950-60 च्या दशकात संगणकांना बॅच प्रोसेसिंगद्वारे सूचना दिल्या जायच्या.
• एकावेळी एक प्रोग्राम संगणकात टाकला जायचा, आणि तो पूर्ण होईपर्यंत दुसऱ्या प्रोग्रामची वाट पहावी लागायची.

3. पंच कार्ड्स आणि टेप:

• वापरकर्ते पंच कार्ड्स वापरून संगणकाला सूचना देत असत.
• संगणकाने हा कोड वाचून प्रक्रिया केली की, निकाल प्रिंटरद्वारे काढला जात असे.

4. कमांड-आधारित संगणक:

• नंतरच्या टप्प्यावर संगणकांना असेंब्ली भाषा (Assembly Language) वापरून चालवले जायचे.
• वापरकर्त्याला संगणक चालवण्यासाठी हार्डवेअरची सखोल माहिती असणे आवश्यक होते.

5. बहुकार्यक्षमतेचा अभाव:

• ऑपरेटिंग सिस्टम नसल्याने संगणक एकावेळी फक्त एकच कार्य (Single Task) करू शकत होता.

Operating System येण्याचे फायदे:

1. वापरकर्ता-अनुकूल इंटरफेस: GUI मुळे संगणक चालवणे सोपे झाले.
2. बहुकार्यक्षमता (Multitasking): अनेक कार्ये एकाच वेळी चालवणे शक्य झाले.
3. हार्डवेअर-स्वतंत्रता: वापरकर्त्याला हार्डवेअरची माहिती नसली तरी संगणक वापरता आला.
4. प्रक्रिया व्यवस्थापन: CPU, मेमरी, आणि स्टोरेजची कार्यक्षम वाटणी झाली.
5. नेटवर्किंग: संगणकांना एकमेकांशी जोडणे सोपे झाले.

थोडक्यात:

ऑपरेटिंग सिस्टमच्या आधी संगणक चालवणे ही एक क्लिष्ट प्रक्रिया होती, ज्यासाठी वापरकर्त्याला संगणक हार्डवेअर आणि बायनरी कोडची सखोल माहिती असणे आवश्यक होते. ऑपरेटिंग सिस्टमच्या आगमनामुळे संगणक सुलभ आणि कार्यक्षम बनला, ज्यामुळे सामान्य लोकही संगणकाचा वापर करू लागले.